Παρά τις συνεχείς παρεμβάσεις και τις δεσμεύσεις των τελευταίων ετών, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να απομακρύνεται από τον στόχο που έχει θέσει για τη μείωση κατά 50% των θανάτων από τροχαία δυστυχήματα έως το 2030. Σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας Μεταφορών (ETSC), η πρόοδος που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα δεν είναι αρκετή, ενώ οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν σημαντικές.
Σύμφωνα με την έκθεση, το 2025 περίπου 19.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στους δρόμους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ περισσότεροι από 100.000 τραυματίστηκαν σοβαρά σε τροχαία ατυχήματα. Σε σχέση με το 2024, οι θάνατοι μειώθηκαν μόλις κατά 2%, ποσοστό που απέχει σημαντικά από αυτό που απαιτείται για την επίτευξη του στόχου του 2030.
Συνολικά, από το σημείο αναφοράς πριν από την πανδημία, οι θάνατοι έχουν μειωθεί κατά 15%, όταν για να παραμείνει εντός χρονοδιαγράμματος η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε η μείωση να έχει ήδη φτάσει το 31%. Αυτό σημαίνει ότι από σήμερα έως το 2030 οι θάνατοι θα πρέπει να μειώνονται περίπου κατά 10% κάθε χρόνο, δηλαδή με ρυθμό σχεδόν πέντε φορές ταχύτερο από τον σημερινό.
Παρόλα αυτά, το ETSC εκτιμά ότι ο στόχος δεν έχει χαθεί οριστικά, αρκεί η οδική ασφάλεια να αποτελέσει διαχρονική πολιτική προτεραιότητα για τα κράτη-μέλη και να εφαρμοστούν ουσιαστικές παρεμβάσεις.
Η έκθεση ξεχωρίζει τη Δανία ως μία από τις χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη. Αν και ήδη συγκαταλέγεται στις ασφαλέστερες χώρες, κατάφερε να μειώσει τους θανάτους από τροχαία κατά 32% από το 2019 και βραβεύτηκε για τη συστηματική προσήλωσή της στην οδική ασφάλεια.
Η επιτυχία της δεν βασίστηκε κυρίως σε εκστρατείες ενημέρωσης, αλλά σε ένα ολοκληρωμένο πλέγμα μέτρων, όπως:
- αυστηρή επιβολή της νομοθεσίας μέσω καμερών ελέγχου ταχύτητας,
- εντατικούς ελέγχους για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ,
- συνεχείς επενδύσεις στις οδικές υποδομές,
- συστηματική συλλογή και ανάλυση στοιχείων για τα τροχαία ατυχήματα,
- και σταθερή πολιτική δέσμευση που διατηρείται εδώ και πολλά χρόνια.
Το συγκεκριμένο μοντέλο παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με την κατεύθυνση που ακολουθεί πλέον και η Ελλάδα μέσω του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και της επέκτασης των ηλεκτρονικών ελέγχων. Ωστόσο, οι σημαντικές διαφορές στις υποδομές, στη συντήρηση του οδικού δικτύου αλλά και στην οδηγική συμπεριφορά καθιστούν αμφίβολο ότι τα αποτελέσματα μπορούν να είναι εξίσου άμεσα.
Η μεγαλύτερη βελτίωση καταγράφηκε στην Πολωνία, όπου οι θάνατοι από τροχαία έχουν μειωθεί κατά 43%από το 2019. Ακολουθεί το Βέλγιο με μείωση 31%, το οποίο επίσης βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης του στόχου του 2030.
Παράλληλα, η Νορβηγία και η Σουηδία εξακολουθούν να αποτελούν τις ασφαλέστερες χώρες της Ευρώπης, καταγράφοντας μόλις 19 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται στους 43 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους.
Αντίθετα, η Ολλανδία αποτελεί μία από τις αρνητικές εκπλήξεις της έκθεσης. Είναι η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα όπου οι θάνατοι από τροχαία ανά εκατομμύριο κατοίκων είναι πλέον υψηλότεροι από ό,τι πριν από δέκα χρόνια, παρά το γεγονός ότι πρωτοπορεί στην ηλεκτροκίνηση, στις ζώνες μηδενικών εκπομπών και στις ποδηλατικές υποδομές.
Σε ξεχωριστή έκθεση του ETSC, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο, διαπιστώθηκε ότι οι θάνατοι ποδηλατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώθηκαν μόλις κατά 0,5% ετησίως την τελευταία δεκαετία, ενώ οι θάνατοι των υπόλοιπων χρηστών του οδικού δικτύου μειώθηκαν με τετραπλάσιο ρυθμό.
Σήμερα οι ποδηλάτες αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% όλων των θανάτων από τροχαία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που, σύμφωνα με το ETSC, καταδεικνύει την ανάγκη για σημαντική επέκταση και αναβάθμιση των ποδηλατικών υποδομών.
Βέβαια, οι συγκρίσεις μεταξύ χωρών δεν είναι πάντα απόλυτα αντιπροσωπευτικές. Πέρα από την εφαρμογή των νόμων και την οδηγική συμπεριφορά, σημαντικό ρόλο παίζουν και γεωγραφικοί παράγοντες. Αρκετές χώρες της Βόρειας Ευρώπης, όπως η Δανία και η Ολλανδία, διαθέτουν σαφώς πιο επίπεδο ανάγλυφο σε σχέση με χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, γεγονός που διευκολύνει τον σχεδιασμό ασφαλέστερων οδικών δικτύων. Αντίθετα, χώρες όπως η Ελλάδα καλούνται να διαχειριστούν ένα πολύ πιο ορεινό και απαιτητικό οδικό περιβάλλον, στοιχείο που αποτελεί μία ακόμη πρόκληση στην προσπάθεια μείωσης των τροχαίων δυστυχημάτων.
Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει παρουσιάσει βελτίωση στους δείκτες οδικής ασφάλειας, ωστόσο εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο των πιο ασφαλών ευρωπαϊκών χωρών. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι θάνατοι από τροχαία στη χώρα έχουν μειωθεί σημαντικά σε σχέση με πριν από μία δεκαετία, όμως ο δείκτης παραμένει υψηλότερος από εκείνον χωρών όπως η Σουηδία, η Νορβηγία και η Δανία.
Η αυστηροποίηση του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, η εγκατάσταση περισσότερων καμερών ελέγχου, η εντατικοποίηση των αστυνομικών ελέγχων και η προσπάθεια αλλαγής της οδηγικής συμπεριφοράς αποτελούν κινήσεις προς την ίδια κατεύθυνση με το δανέζικο μοντέλο.
Το αν όμως θα αποδώσουν αντίστοιχα αποτελέσματα θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την εφαρμογή των μέτρων, αλλά και από τη μακροχρόνια βελτίωση των οδικών υποδομών και της κυκλοφοριακής παιδείας κάτι το οποίο δεν αποτελεί προτεραιότητα για πολλές δεκαετίες. Δυστυχώς.
