Σκιερά φαράγγια, απότομοι γκρεμοί και πανύψηλες βουνοκορφές, κρυστάλλινα νερά, απροσπέλαστες χαράδρες και βουερά ποτάμια συνθέτουν ένα φυσικά οχυρωμένο ορεινό κόσμο στην νοτιοανατολική Ήπειρο, που αντιπροσωπεύει μια σημαντικότατη πολιτιστική, ιστορική και γεωγραφική ενότητα της πατρίδας μας. Ένας τραχύς και ανήμερος τόπος που αποτέλεσε κατά τη μυθολογία το δύσβατο βασίλειο του ήρωα Αθάμαντα, ο οποίος με χαμένα τα λογικά και κυνηγημένος από την Ήρα βρήκε καταφύγιο στα απόκρημνα αυτά βουνά της Πίνδου, τα Αθαμανικά Όρη των αρχαίων, γνωστά σε μας ως Τζουμέρκα. Η γεωμορφολογία των Τζουμέρκων (αποτελούν μέρος της οροσειράς της Πίνδου), αντιπροσωπεύει ένα συμπαγή ορεινό σχηματισμό με πέντε βουνοκορφές να ξεπερνούν τα 2.000 μ., ενώ τρία ποτάμια (ο Άραχθος στα δυτικά, ο Αχελώος στα ανατολικά και ο Καλαρρύτικος στα βόρεια) οριοθετούν τα ευρύτερα φυσικά σύνορα των Τζουμέρκων.
Μέσα σ’ αυτό το ιδιαίτερα τραχύ και αφιλόξενο ορεινό περιβάλλον, όπου το μεγαλείο της φύσης σμίγει με την Ιστορία, τους θρύλους και τις τοπικές παραδόσεις, οι αντιξοότητες της ζωής σμιλεύουν –αιώνες τώρα– αυθεντικές και σκληροτράχηλες ορεσίβιες μορφές. Παράλληλα, τα ιδιόμορφα πετρόκτιστα χωριά που φωλιάζουν εδώ (με πιο ξακουστά τα Αγνάντα, τα Πράμαντα, τους Καλαρρύτες, το Συρράκο και τους Χριστούς) φανερώνουν την επίπονη διαχρονική προσπάθεια των ντόπιων για επιβίωση, προσαρμοσμένοι στις ιδιαιτερότητες της τοπικής φύσης και εκμεταλλευόμενοι τις λιτές παροχές της. Η πρόσβαση στον γεωγραφικό χώρο των Τζουμέρκων με προορισμό τα χωριά Πράγματα, Συρράκο, Χριστοί και Καλαρρύτες είναι εφικτή μέσω τριών βασικών διαδρομών. Με αφετηρία τα Ιωάννινα, μπορείτε να προσεγγίσετε την προτεινόμενη περιοχή ακολουθώντας νοτιοανατολική πορεία μέσω των οικισμών Ανατολή, Κατσικά, Καστελιά, Χαροκόπι, Πετροβούνι, Ποτιστικό, Παλαιοχώρι, Προσήλιο και Καλαρρύτες – η συγκεκριμένη διαδρομή (58 χλμ.) αντιπροσωπεύει ένα ανελέητο, κουραστικό στριφογύρισμα με δεκάδες στροφές–πέταλα.
Η δεύτερη διαδρομή ξεκινά από την Άρτα με βόρεια κατεύθυνση και διασχίζει τους οικισμούς Γραμμενίτσα, Ροδαυγή, Πλατανούσα, Φράστα, Αγνάντα, Κτιστάδες, Πράμαντα, Χριστοί και Καλαρρύτες (83 χλμ.). Η τρίτη διαδρομή που έρχεται από Θεσσαλία κινείται κατά μήκος του Αχελώου (Ασπροπόταμος) με κατεύθυνση τα χωριά Μηλιά, Κατάφυτο και Ανθούσα. Στο ύψος της Ανθούσας, ακολουθείτε τον οδικό άξονα που καταλήγει μετά από 22 χλμ. (μέσω της ορεινής διάβασης Μπάρος) στους Καλαρρύτες. Εξυπακούεται πως η συγκεκριμένη διαδρομή δεν είναι προσπελάσιμη κατά τους χειμερινούς μήνες, λόγω χιονοπτώσεων.
Από τα Πράμαντα, στη Μονή Κηπίνης
Στην περίπτωση που επιλέξετε την δεύτερη διαδρομή, πραγματοποιήστε μια πρώτη στάση στον οικισμό Φράστα και επισκεφθείτε το κοντινό πέτρινο Γεφύρι της Πλάκας. Πρόκειται για ένα ιστορικό μονότοξο γεφύρι, το μεγαλύτερο μονότοξο των Βαλκανίων και το τρίτο στην Ευρώπη. Αν και έχει υποστεί πολλές ζημιές στο παρελθόν, το Γεφύρι της Πλάκας εξακολουθεί να ενώνει τις δύο όχθες του Αράχθου και αποτελεί σήμα κατατεθέν της περιοχής των Τζουμέρκων! Στη συνέχεια της διαδρομής, αφού περάσετε τα Άγναντα, θα προσεγγίσετε κατόπιν τα γραφικά Πράμαντα. Κτισμένο σε υψόμετρο 800 μ., είναι το μεγαλύτερο Τζουμερκοχώρι με περίπου 2.000 κατοίκους και διαθέτουν μια αξιόλογη τουριστική υποδομή. Ας σημειωθεί ότι όλα τα χωριά της διαδρομής διαθέτουν ταβερνάκια και ψησταριές, που είναι σίγουρα ανοικτά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Τι να παραγγείλετε? Μα φυσικά γίδα βραστή, κατσικάκι στη γάστρα, εύγευστους κρασομεζέδες, κοντοσούβλι και χορτόπιτες.
Τα Πράμαντα γνώρισαν μέρες οικονομικής άνθησης χάρη στο εμπόριο που είχαν αναπτύξει και ήταν ξακουστά για τους σπουδαίους τεχνίτες της πέτρας που διέθεταν. Άλλωστε, τα πέτρινα αρχοντόσπιτα που δεσπόζουν στα όρια του κεφαλοχωρίου, η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, η πλακόστρωτη πλατεία και η βρύση του Αράπη αποτελούν μοναδικά δείγματα της θαυμαστής τέχνης των μαστόρων της πέτρας, έργα των οποίων βρίσκονται σε αρκετά μέρη της Ελλάδας και των Βαλκανίων. Στα Πράμαντα μην παραλείψετε να επισκεφτείτε στην κοντινή θέση Ανεμότρυπα, το ομώνυμο σπήλαιο που ανακαλύφτηκε το 1960 και είναι –κατά γενική ομολογία– ένα από τα ομορφότερα της Ελλάδας.
Μια κατηφορική διαδρομή των 8 χλμ. ενώνει τα Πράμαντα με τους Χριστούς και λογίζεται ως μια από τις ωραιότερες που έχει να επιδείξει η γεωγραφική ενότητα των Τζουμέρκων. Οι Χριστοί θεωρούνται από τους παλαιότερους οικισμούς των Τζουμέρκων αφού κατοικούνται από τον 12ο αιώνα, ενώ ο ασφαλτόδρομος που ξεκινά από τα τελευταία σπίτια του χωριού καταλήγει μετά από 7 χλμ. στο ειδυλλιακό χωριό Ματσούκι (με τον ομώνυμο καταρράχτη) και σκαρφαλώνει κατόπιν στο ορεινό πέρασμα Μπάρος. Καθοδόν για τους Καλαρρύτες (απέχουν 9 χλμ. από τους Χριστούς) επιβάλλεται μια στάση στη Μονή Κηπίνης, η οποία είναι κτισμένη σαν αετοφωλιά στην εσοχή ενός κατακόρυφου βράχου στο φαράγγι του Καλαρρύτικου ποταμού. Ένα πέτρινο καλντερίμι οδηγεί στη πόρτα της μονής, που δεσπόζει σε ύψος 40 μ. πάνω από τον δρόμο και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Η Μονή Κηπινής κτίστηκε το 1349 και οι μοναχοί της φημίζονταν για τα υψηλά ποσοστά μακροζωίας τους. Ένας από τελευταίους καλόγερους πέθανε το 1967 σε ηλικία 112 χρονών! Για να επισκεφτείτε το εσωτερικό της μονής ζητήστε τα κλειδιά στο καφενείο στους Χριστούς.
Το πέτρινο μπαλκόνι των Καλαρρύτων
Στη συνέχεια της διαδρομής, το πέρασμα ενός μικρού τούνελ και μιας στρατιωτικής γέφυρας τύπου Μπέλεϋ σηματοδοτεί την αρχή μιας ανηφορικής στριφογυριστής πορείας στην απόκρημνη πλαγιά του βουνού, η οποία καταλήγει στην είσοδο των Καλαρρυτών. Αφού παρκάρετε εκεί τη μοτοσυκλέτα σας, ένα δίκτυο πλακόστρωτων καλντεριμιών θα αναλάβει τη ξενάγησή σας στους Καλαρρύτες, που αντιπροσωπεύουν ένα φυσικό μπαλκόνι απ’ όπου μπορείτε να αγναντέψετε τους μεγαλοπρεπείς ορεινούς όγκους της περιοχής. Κτισμένοι σε υψόμετρο 1.120 μ., οι Καλαρρύτες χαρακτηρίζονται από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της πέτρας, η οποία παρέμεινε σχεδόν αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου. Όπως το κοντινό Συρράκο, έτσι και οι Καλαρρύτες μετά την καταστροφή που υπέστησαν το 1821 από τις ορδές των Τούρκων, δεν μπόρεσαν ποτέ να αποκτήσουν ξανά την αίγλη και την οικονομική ευμάρεια του παρελθόντος. Παρόλο που άρχισαν να κατοικούνται ξανά μετά το 1827, εντούτοις ξεκίνησαν σταδιακά να παρακμάζουν, για να γνωρίσουν τελικά την εγκατάλειψη και την ερήμωση μετά τον εμφύλιο πόλεμο. Σήμερα, ελάχιστοι είναι οι μόνιμοι κάτοικοι των Καλαρρυτών (κυρίως γέροντες), που αψηφούν τη γεωγραφική απομόνωση και τις δύσκολες καιρικές συνθήκες του χειμώνα και παραμένουν στην πατρογονική γη, πιστοί θεματοφύλακες της τοπικής παράδοσης και κληρονομιάς.
Τριγυρνώντας στα καλντερίμια του χωριού, το βλέμμα σας μοιραία θα ¨σκοντάψει¨ πάνω στην απόλυτη παρουσία της πέτρας, που κυριαρχεί σε όλο το φάσμα της ιδιότυπης λαϊκής αρχιτεκτονικής παράδοσης. Γεροδεμένες πετρόκτιστες κατοικίες με ψηλούς εξωτερικούς τοίχους αποτελούν τα βασικά στοιχεία της πολεοδομικής εικόνας των Καλαρρυτών, ενώ σε ξεχωριστό σημείο δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, μια από τις ομορφότερες και πιο αντιπροσωπευτικές των Τζουμέρκων. Και φυσικά, η περιπλάνηση στα πέτρινα όρια του οικισμού μοιραία θα καταλήξει στην κεντρική πλατεία των Καλαρρυτών, σημείο συνάντησης και συνάθροισης ντόπιων και επισκεπτών. Εδώ, κάτω από την ευλογημένη σκιά του υπεραιωνόβιου πλάτανου, οι παραδοσιακές ταβέρνες–ψησταριές “Ζέρβας”, “Ο Μπάρος” και “Η Άκανθος” του Ναπολέοντα Ζακλή σερβίρουν ανόθευτες τοπικές νοστιμιές, όπως γίδα βραστή, πίτες, εύγεστο ντόπιο τυρί και μυρωδάτο τσίπουρο.
Με αφετηρία τους Καλαρρύτες, μπορείτε να ακολουθήσετε κατόπιν την διαδρομή ενός στενού ελικοειδή ασφαλτόδρομου (10 χλμ.) που σκαρφαλώνει στον αυχένα του περάσματος Μπάρος, του ψηλότερου ασφαλτοστρωμένου οδικού περάσματος της Ελλάδας (1.901 μ.). Εδώ όπου ο ουρανός σχεδόν ακουμπά τη γη, αφήστε την ματιά σας να καταγράψει με δέος το μεγαλείο της τοπικής αγέρωχης φύσης των Τζουμέρκων. Το πέρασμα Μπάρος συνήθως ανοίγει στις αρχές Μαΐου από τα χιόνια του χειμώνα.
Το Συρράκο του Boulgari
Για να έχετε μια ολοκληρωμένη γνωριμία με την οικιστική και πολιτισμική ιστορία του τόπου, επισκεφθείτε και το κοντινό Συρράκο, έναν από τους καλύτερα διατηρημένους παραδοσιακούς οικισμούς της Ηπείρου. Το Συρράκο και οι Καλαρρύτες δεσπόζουν πάνω σε δύο αντικριστές πλαγιές του όρους Περιστέρι και επικοινωνούν μεταξύ τους μ’ ένα οροθετημένο λιθόστρωτο μονοπάτι που διασχίζει το δύσβατο φαράγγι του Χρούσια. Κατά το πρόσφατο παρελθόν (1881), το συγκεκριμένο φαράγγι αποτελούσε τα σύνορα του ελληνικού κράτους. Αξίζει να περπατήσετε τη συγκεκριμένη διαδρομή από το ένα βλαχοχώρι στο άλλο, μια πεζοπορία που διαρκεί περισσότερο από δύο ώρες και επιφυλάσσει εικόνες μοναδικής φυσικής ομορφιάς.
Κτισμένο σε υψόμετρο 1.150 μ., μέσα σ’ ένα επιβλητικό τοπίο που καθηλώνει απόλυτα τις αισθήσεις του ταξιδιώτη, το αρχοντοχώρι Συρράκο είναι η ιδιαίτερη πατρίδα των ποιητών Κώστα Κρυστάλλη, Γιώργου Ζαλοκώστα και του πρωθυπουργού Ιωάννη Κωλέττη. Το Συρράκο ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από Έλληνες βλαχόφωνους (κυρίως κτηνοτρόφους) και γνώρισε τη μέγιστη πολιτιστική–οικονομική ακμή του κατά τον 16ο _17ο αιώνα. Ενδεικτικό στοιχείο της πολιτιστικής άνθησης που γνώρισε το Συρράκο (αλλά και οι γειτονικοί Καλαρρύτες) ήταν η λειτουργία σχολείων μέσης και ανώτερης εκπαίδευσης, καθώς και αρκετών βιβλιοθηκών. Η οικονομική άνθηση του Συρράκου στηρίχθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην κτηνοτροφία αιγοπροβάτων και προέκυψε από το εμπόριο των γαλακτοκομικών προϊόντων, την κατασκευή και το εμπόριο ολόμαλλων πανωφοριών (κάπες), καθώς και την παραγωγή προϊόντων υφαντικής (κεντήματα και φλοκάτες). Τα προϊόντα των Συρρακιωτών κατέκλεισαν τις ευρωπαϊκές αγορές εκείνης της εποχής, ενώ αρκετοί ήταν εκείνοι που άνοιξαν εμπορικούς οίκους σε διάφορες πόλεις της Γηραιάς Ηπείρου (Νάπολη, Βιέννη, Τεργέστη, Μόσχα, Οδησσό, Κωνσταντινούπολη).
Η μετέπειτα ενασχόληση με την αργυροχρυσοχοΐα άνοιξε νέους εμπορικούς και οικονομικούς ορίζοντες για τους Συρρακιώτες (αλλά και τους Καλαρρυτινούς), οι οποίοι εξελίχθηκαν σταδιακά σε άριστους αργυροχρυσοχόους, φτιάχνοντας εξαίρετα εκκλησιαστικά είδη, περίτεχνα κοσμήματα και υπέροχες λαβές για όπλα και σπαθιά. Παρεμπιπτόντως, ο διάσημος οίκος Boulgari ιδρύθηκε από το Συρρακιώτη Βούλγαρη, ο οποίος άνοιξε το 1884 το πρώτο αργυροχρυσοχοΐο του στη Ρώμη. Στο Συρράκο, αφού παρκάρετε την μοτοσυκλέτα σας, ένα λιθόκτιστο καλντερίμι θα αναλάβει να σας οδηγήσει στην πέτρινη καρδιά του χωριού. Δεκάδες παραδοσιακά δίπατα και τρίπατα πέτρινα αρχοντικά με πλακόστρωτες γκριζωπές στέγες, όλα δουλεμένα με περισσή τέχνη και μεράκι από τα χέρια ντόπιων λαϊκών μαστόρων της πέτρας, αποτελούν τα πέτρινα οικιστικά διαμάντια του ιστορικού Συρράκου. Αναζητήστε, μεταξύ άλλων, την εκκλησία του Αγίου Νικολάου με το εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο της, την πηγή Γκούρα και το σπίτι του ποιητή Κώστα Κρυστάλλη. Ενθαρρυντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός πως τα τελευταία χρόνια έχει ξεκινήσει μια σοβαρή προσπάθεια αναστήλωσης και αποκατάστασης αρκετών παραδοσιακών κατοικιών, οι οποίες έστεκαν εγκαταλειμμένες και μισοερειπωμένες.
Εκ βαθέων…
Ένα δίτροχο οδοιπορικό στα πανύψηλα Τζουμέρκα, που μοιάζουν να τρυπούν κυριολεκτικά τα σύννεφα, μπορεί να διαρκέσει αρκετές μέρες, αφού δεκάδες είναι τα χωριά και οι διαδρομές που κρύβονται μέσα στη δυσπρόσιτη γεωγραφική ενότητα της νοτιοανατολικής Ηπείρου. Ο τόπος όπου έζησαν οι αρχαίοι Αθαμάνες και διέπρεψαν οι άφθαστοι τεχνίτες της πέτρας σάς περιμένει υπομονετικά να τον περιηγηθείτε και να τον ανακαλύψετε. Βασική όμως προϋπόθεση, να μην σας τρομάζει το υψόμετρο!
…………………………………………………………………………………………..
Ταξίδι στα Τζουμέρκα με Zontes G368 ETC
Το ταξίδι στα Τζουμέρκα πραγματοποιήθηκε αυθημερόν με το νέο Zontes G368 ETC 2026, τ’ οποίο παρέλαβα με μόλις 27 χλμ. στο κοντέρ, όποτε έπρεπε να του φερθώ με την δέουσα προσοχή (στρώσιμο γαρ) στα πρώτα 300–400 χλμ. Συμβιώνοντας μαζί του για 1.000 χλμ. (μιλάμε για 16 ώρες on the road), έμεινα ενθουσιασμένος από τον τρόπο που το ανανεωμένο crossover scooter της Zontes συνδύαζε την πολυτέλεια ενός scooter πόλης με την ταξιδιωτική άνεση ενός adventure scooter. Κινήθηκα τόσο σε αυτοκινητόδρομο, όσο και στους στενούς επαρχιακούς δρόμους των Τζουμέρκων, πιέζοντας –όσο μπορούσα– στα όρια το αναβαθμισμένο Zontes G368 ETC.
Με ρεζερβουάρ 17,5 lt και κατανάλωση που δεν ξεπερνούσε τα 4,3 lt/100km, η αυτονομία του δεν με προβλημάτισε καθόλου. Στα δυνατά, ταξιδιωτικά χαρτιά του Zontes G368 ETC ξεχώρισα τον hi-tech εξοπλισμό του (η πλούσια σε πληροφόρηση ΤFT οθόνη ήταν “όλα τα λεφτά”), τον ισχυρό κινητήρα του, την ρυθμιζόμενη θέση οδήγησης, τα δύο Riding Modes (Touring/Sport), την ξεκούραστη θερμαινόμενη σέλα και τα θερμαινόμενα γκριπ, την ομαλή λειτουργία του νέου ηλεκτρικού γκαζιού (ETC), την παρουσία Traction Control, τις προστατευτικές χούφτες, τον μεγάλο αποθηκευτικό χώρο κάτω από την σέλα και την ρυθμιζόμενη ζελατίνα. Και φυσικά, δεν πέρασε απαρατήρητο το γεγονός πως η ποιότητα κατασκευής του Zontes G368 ETC έχει περάσει σε άλλο επίπεδο!!
Στις ταχύτητες του αυτοκινητοδρόμου, αλλά και στα στριφτερά κομμάτια του στενού επαρχιακού άξονα, οι αναρτήσεις του Zontes G368 ETC ανταποκρίνονταν επάξια στο έργο τους. Με άριστο ζύγισμα και σωστή κατανομή βάρους, οι γρήγορες αλλαγές κατεύθυνσης αποτελούσαν ένα διασκεδαστικό παιχνίδι (ειδικά στις απανωτές στροφές της διαδρομής), ενώ αρκετά ικανοποιητική ήταν η προστασία από τον αέρα που παρείχε το φαίρινγκ – οι ψηλοί αναβάτες μάλλον θα έχουν λίγο πρόβλημα.
Όσον αφορά τα φρένα, δεν μου πρόσφεραν την αίσθηση προοδευτικότητας που θα ήθελα, ειδικά το πίσω – προφανώς τα τακάκια ήταν καινούρια και ήθελαν στρώσιμο. Τέλος, στη διάρκεια της νυκτερινής οδήγησης ο φωτισμός του σκούτερ (μεσαία σκάλα & προβολέας) ήταν εκπληκτικά δυνατός, αλλά οι δυο πλαϊνοί προβολείς δεν πρόσφεραν ικανοποιητικό επίπεδο φωτισμού.
